0

3. ÜNİTE: YÜZEY ŞEKİLLERİ:
            Yüzey Şekilleri İle İlgili Kavramlar:
            Dağ: Çevresine göre yüksekte kalan yeryüzü şekillerine dağ denir
            Tepe: Yüksekliği 500 metreyi geçmeyen dağdan küçük kabartılara tepe denir.
            Doruk: Dağların en yüksek yerlerine doruk denir.
            Etek: Dağların en alt kısımlarına etek denir.
            Geçit: Dağlar arasındaki yollara geçit denir.
            Plato (Yayla): Akarsular tarafından yarılmış yüksek ve geniş düzlüklere plato (yayla) denir.
            Vadi: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturduğu “U” veya “V” şeklindeki uzun oluklara vadi denir.
            Ova: Çevresine göre alçakta olan geniş düzlüklere ova denir.
            Deniz: Okyanusların karaların içlerine doğru girmiş kollarına deniz denir.
            Göl: Karalar üzerindeki dört tarafı kapalı çukurlardaki su birikintilerine göl denir.
            Ada: Dört tarafı sularla çevrili kara parçasına ada denir.
            Yarımada: Üç tarafı denizlerle çevrili kara parçasına yarımada denir.
            Koy: Denizin karanın içine küçük girinti halinde sokulduğu yere koy denir.
            Körfez: Denizin karanın içine büyük girinti halinde sokulduğu yere körfez denir.
            Burun: Kara parçalarının denize doğru uzanmış bölümlerine burun denir.

            Not: Karadeniz ve Akdeniz Bölgesi'nde dağlar kıyıya paralel; Ege Bölgesi'nde kıyıya dik uzanır.
            Yükseltisi en az olan bölge Marmara; En fazla olan bölge Doğu Anadolu'dur.
            Fiziki Haritada Renkler:
            Fiziki haritada yükseltiler renkle gösterilir. Yükseltiler yeşilden kahverengiye doğru gösterilir. Derinlikler mavi ve mavinin tonları ile gösterilir.
0- 500 metre               ---        yeşil ve tonları
500- 1500 metre         ---                    sarı ve tonları
1500 metre üzeri         ---                    kahverengi ve tonları ile gösterilir.
0- 200 metre               ---                    açık mavi (derinlikler)
200- 500 metre           ---                    mavi
500 metre üstü            ---                    koyu mavi ile gösterilir.

            Harita İşaretleri (Lejant): Haritaların sağ alt köşesinde renklerin hangi yükselti ve derinlikleri gösterdiğini belirten işaretlere lejant denir.

            İklim ve Türkiye’nin İklim Özellikleri
            İklim : İklim bir yerde uzun yıllar boyunca gözlenen hava olaylarına iklim denir.

İklim Adı
Özellikleri
Görüldüğü Bölgeler
Karadeniz İklimi
--- Yaz mevsimi sıcak olmaz, kışlar ılık geçer.
--- Her mevsim yağışlıdır.
--- En fazla yağış sonbaharda görülür.
--- Çay, fındık, mısır ve kivi gibi ürünler yetiştirilir.
--- Bitki örtüsü ormandır.
Karadeniz ve Marmara'nın kuzey kıyıları
Akdeniz İklimi
--- Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır     ( yağmur).
--- Don olayı görülmez.
--- Seracılık faaliyetleri yapılır.
--- Pamuk, yer fıstığı, mısır ve zeytin yetiştirilir.
--- Bitki örtüsü makidir (kısa bodur bitki).
Akdeniz Bölgesi, Ege Bölgesi, Marmara Denizi ve çevresi
Karasal İklim
--- Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.
--- Don olayı çok görülür.
--- En fazla yağış ilkbahardadır.
--- Buğday, arpa, çavdar, yulaf, mercimek, nohut, şeker pancarı, elma, armut, haşhaş yetiştirilir.
--- Bitki örtüsü bozkırdır
İç Anadolu Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu

            İklimin İnsan Yaşantısına Etkileri:
            1- Yerleşme: İnsanlar soğuk ya da aşırı sıcak yerlere yerleşmez. Verimli araziler, sanayi faaliyetleri, su kaynakları ve yeraltı kaynaklarının bol olduğu yerlerde yerleşme sıktır.
            2- Ekonomik Faaliyetler: Yaz sıcaklığının ve güneşlenme süresinin fazla olması nedeniyle Akdeniz'de Turizm gelişmiştir.
            3- Tarım Ürünleri ve Faaliyetler: Akdeniz Bölgesi'nde seracılık yapılırken Karadeniz Bölgesi'nde çay yetiştirilir.
            4- Mesken (ev) Biçimleri: Akdeniz Bölgesi'nde taştan; İç Anadolu'da kerpiçten; Karadeniz Bölgesi'nde ahşaptan evler yapılır.
            5- Giyim Şekilleri: Akdeniz'de kısa kollu açık renkli elbiseler giyilirken Doğu Anadolu'da uzun ve kalın giyecekler tercih edilir.
           
            Nüfusla İlgili Kavramlar:
            Göç: Sürekli veya geçici olarak insanların çeşitli sebeplerle bir yerden bir yere gitmesine göç denir.
            Nüfus: Sınırları belli alanda yaşayan toplam insan sayısına nüfus denir.
            Şehirleşme: Sanayinin gelişmesi sonucu nüfusun şehirde toplanmasına şehirleşme denir.
            Yerleşme: İnsanların farklı türdeki konutlarda toplu ya da dağınık şekilde yaşamlarını sürdürmelerine yerleşme denir.

            Not: 2007 yılından itibaren adrese dayalı nüfus kayıt sistemi (ADNKS) ile sayım yapılmaktadır.
            Ülkemizde nüfus sayımını yapan kurum Türkiye İstatistik Kurumu(TÜİK)’dur.

            Doğal Ortam Ve Afetler:
            Çevre Kirliliği: Canlıların sağlığını etkileyen, çevredeki maddelere zarar veren, niteliklerini bozan, yabancı maddelerin hava, su ve toprağa karışmasına çevre kirliliği denir.
            Toprak Hava Ve Su Kirliliğinin Nedenleri:
            1- Plastikler 2- Fabrika ve evlerden çıkan zehirli gazlar 3- Araba egzozlarından çıkan zehirli gazlar 4- Petrol atıkları 5- Kanalizasyon atıkları 6- Doğal afetler 7- Gübre ve zirai ilaçlar
            Çevre Kirliliğini Önlemek İçin Yapılması Gerekenler:
1- Çöpleri çöp kutusuna atmalıyız.
2- Ağaçlar ekmeli, çiçek dikmeliyiz.
3- Cam, plastik. kağıt gibi atıkları ayrı ayrı torbalara koyarak geri dönüşümünü sağlamalıyız.
4- Fabrika bacalarına filtre takılmasının sağlamalıyız.
5- Toplu taşıma araçlarını tercih etmeliyiz.

            Afet: Doğada meydana gelen ve yıkımlara sebep olan hızlı değişimlere afet denir.
            Doğal Afet Çeşitleri:
            1- Deprem: Yer kabuğundaki aniden oluşan sarsıntı ve titreşimlere deprem denir.
            Depremde en riskli bölgeler: Marmara, Doğu Anadolu ve Ege Bölgeleridir.
            En az riskli bölgeler: Konya, Aksaray, Karaman
            Sismoloji: Depremi inceleyen bilim dalına sismoloji denir.
            Sismograf: Depremin şiddeti ve süresini kaydeden alete sismograf denir.
            Depremin Zararını Azaltmak İçin Yapılacaklar:
1- Binalar fay hatları ve yumuşak zeminlere yapılmamalıdır.
2- Bina yapımında kaliteli malzeme kullanılmalıdır.
3- Deprem konusunda insanlar bilinçlendirilmelidir.
4- Evimizdeki eşyalar sabitlenmelidir.
5- Deprem bölgesinde çok katlı binalar yapılmamalıdır.

            2- Sel: Yağışlar sonrasında ortaya çıkan büyük su baskınlarına sel denir. Sel en çok Karadeniz Bölgesi'nde görülür.
            3- Heyelan (toprak kayması): Taş, toprak ve kayaların eğimli arazilerde kayarak yer değiştirmesine heyelan denir. Heyelan en çok Karadeniz Bölgesi'nde görülür.
            4- Çığ: Dağ’ın yüksek yerindeki büyük kar kütlelerinin koparak yuvarlanmasına çığ denir. Çığ en çok Doğu Anadolu Bölgesi'nde görülür.
            5- Erozyon (toprak aşınması): Su ve rüzgarın etkisiyle toprağın aşınması ve taşınmasına erozyon denir.
            Erozyonu Önlemek İçin Yapılacaklar:
1- Ağaçlandırma çalışmaları yapılmalı.
2- Eğimli arazilerde teraslandırma (seki) yapılmalı.
3- Tarlalar eğim doğrultusunda sürülmemeli.
4- Halkı eğitmeli ve bilinçlendirilmeli.

            6- Yangın: Doğal ya da beşeri nedenlerden dolayı ormanların veya binaların yansımasına yangın denir. Yangın en fazla Akdeniz ve Ege bölgelerinde görülür.



Yorum Gönder

 
Top