0

ÜNİTE-3 YA İSTİKLAL YA ÖLÜM
            DOĞU CEPHESİ:
            Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı savaşıldı. 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa             Ermenileri yenilgiye uğratmıştır.
            Ermenilerle 2-3 Aralık 1920’de  Gümrü Barış Antlaşması imzalandı.
            Gümrü Barış Antlaşması'nın şartları:
*   Kars, Sarıkamış, Iğdır TBMM'ye bırakıldı.
*   Ermeniler işgal ettikleri yerleri boşalttılar.
            Gümrü Barış Antlaşması'nın önemi:
*   TBMM'nin uluslararası alanda ilk siyasi ve askeri başarısıdır.
*   TBMM’nin gücü ve saygınlığı artmıştır.
*   Misakı Milli ve TBMM’yi tanıyan ilk devlet olmuştur.
*   Doğu cephesindeki savaş sona erdi, askerler Batı Cephesi'ne kaydırıldı.

            GÜNEY CEPHESİ:
            Fransızlar ve Ermenilerle savaşıldı. İlk direniş Hatay Dörtyol'da Kara Mehmet tarafından başlatıldı.
            MARAŞ:
            Fransızlar Maraş'ı işgal etti, Suriye'den getirdiği Ermeniler Türklere karşı saldırdılar.             İlk direniş Sütçü İmam tarafından başlatıldı. Binbaşı Suzi Bey, Yörük Salim ve Kılıç Ali direnişi devam ettirdiler.
            TBMM tarafından Maraş'a 1973’te “Kahraman” ünvanı ve İstiklal Madalyası verildi.
            URFA:
            Fransızlar Ermenilerle işbirliği yaparak Urfa'yı işgal ettiler. İlk direniş Yüzbaşı Ali Saip Bey  3.000 kişilik ordu ile direnişi başlattı. Fransızlar şehri terk edene kadar direniş sürdü.
            TBMM tarafından Urfa başarısından dolayı 1984 yılında “Şanlı” ünvanı verildi.
            ANTEP:
            Fransızlar Antep'i işgal edince Şahin Bey Suriye yolunu keserek konvoyu durdurdu. Daha sonra şehit olarak direnişin sembolü oldu. BMM 8 Şubat 1921’de Antep'e “gazi” ünvanı verdi.
            BİLGİ NOTU: Antep, Urfa ve Maraş'a TBMM tarafından ünvan verilmesinin temel nedeni; halkın gösterdiği direniş ve fedakârlıktır.
            BİLGİ NOTU: Sakarya Savaşı'ndan sonra TBMM ile Fransızlar arasında 20 Ekim 1921’de yapılan Ankara Antlaşması ile işgal ettikleri yerlerden (Hatay hariç) çekilmişler ve bu cephedeki mücadele sona ermiştir.
            Düzenli Ordunun Kurulması:
            Kuvayi Milliye düşman ilerleyişini yavaşlatıyor ancak durduramıyordu. Çünkü düzensiz ve dağınık birliklerdi. Yunanlılara karşı yapılan taarruzun başarısız olması düzenli orduya geçilme gereğine neden oldu.
            9 Kasım'da Kuvayi Milliye kaldırılarak birliklerin düzenli orduya katılması istendi. Batı Cephesi Batı ve Güney olarak ikiye ayrıldı. Batı Cephesi Komutanlığına Albay İsmet İnönü, Güney cephesine Albay Refet Bey getirildi.

            I. İNÖNÜ SAVAŞI (6-10 Ocak 1921)
            Yunanlılar Çerkez Ethem isyanını fırsat bilerek saldırdılar. Türk ordusu sayıca üstün olan Yunanlıları yendi, daha sonra Çerkez Ethem İsyanı da bastırıldı.
            BİLGİ NOTU: I. İnönü Savaşı düzenli ordunun ilk savaşı ve ilk başarısıdır.
            I. İnönü Savaşı'nın Sonuçları:
*   Moskova Antlaşması Sovyet Rusya ile yapıldı.
*   İstiklal Marşı kabul edildi.
*   Londra Konferansı yapıldı.
*   Afganistan’la dostluk antlaşması yapıldı.
*   Teşkilatı Esasiye (20 Ocak 1921) ilk anayasa yapıldı.
*   Halkın düzenli orduya güveni arttı.
*   Albay İsmet İnönü generalliğe yükseltildi.
            BİLGİ NOTU: Batı Cephesi'nde yapılan tüm savaşlarda Yunanlıların temel amacı; Ankara'ya ilerlemek, TBMM’yi ele geçirip milli mücadeleyi sona erdirmek, Sevr Antlaşması'nı uygulamak, Anadolu’yu işgal etmektir.

            Londra Konferansı (21 Şubat 12 Mart 1921)
            I. İnönü Savaşı'ndan sonra İtilaf Devletleri görüş ayrılıklarına düştü. Sevr Antlaşması'nı gözden geçirmek için Londra'da konferans topladılar. Konferansa Osmanlı Devleti'ni çağırdılar. TBMM’yi dolaylı yoldan çağırdılar, TBMM doğrudan çağrılırsa katılacağını bildirdi. İtalya aracılığıyla doğrudan çağrılınca TBMM'yi resmen tanımış oldular. İtilafların Osmanlı ve TBMM’yi birlikte çağırmalarının amacı her iki tarafı birbirine düşürüp anlaşmazlıktan yararlanmaktı.
            TBMM Londra Konferansı'na katılma nedenleri:
*  Türk ulusunun haklı davasını ve Misakı Milliyi tüm dünyaya duyurmak
*  İtilaf devletlerinin “Türkler barışa yanaşmıyor.” propagandalarını çürütmek
*  Türk Milleti'nin yasal temsilcisinin TBMM olduğunu ispatlamak
            BİLGİ NOTU: Londra Konferansı ile itilaf devletleri TBMM'yi resmen kabul ettiler. Bu durum TBMM'nin uluslararası alanda siyasi başarısıdır.

            Afganistan’la Dostluk Antlaşması (1 Mart 1921)
            Mustafa Kemal ile Afganistan Kralı Amanullah arasındaki iyi ilişkiler sebebi ile dostluk antlaşması imzalandı. TBMM’yi tanıyan ilk müslüman ülke Afganistan oldu.
            Taraflardan birisi saldırıya uğrarsa diğeri yardım edecekti. TBMM subay ve öğretmen gönderecekti.

            Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
            Rusya'nın savaştan çekilmesi ve yaptığı gizli anlaşmaları açıklaması sebebi ile itilaf devletleriyle düşman oldular. Ortak tehdit unsurları olan İtilaf Devletleri Rusya ve TBMM’yi yakınlaştırdı, anlaşma imzalandı.
           
            Taraflardan birinin tanımadığı antlaşmayı diğeri de tanımayacaktır.
            Kars, Ardahan TBMM'ye ; Batum Gürcistan'a bırakılacaktı.
            Sovyetler Birliği Misakı milliyi kabul edecekti.
            BİLGİ NOTU: Sovyetler Birliği TBMM’yi tanıdı Böylece TBMM’yi tanıyan ilk Avrupa ülkesi oldu.
            Batum’un Gürcistan'a bırakılması Misakı Milli'den ilk tavizdir.

            II. İNÖNÜ SAVAŞI (23 Mart-1 Nisan 1921)
            İtilaf Devletleri Londra Konferansı'nda istediklerini kabul ettiremeyince Yunanlılara tekrar saldırmalarını istediler. Yunanlılar savaş sonunda yenilgiye uğratıldı.
            İkinci İnönü Savaşı'nın Sonuçları:
v İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladılar.
v Mustafa Kemal Batı Cephesi komutanı İsmet Paşa'ya şu telgrafı çekti: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus (kötü) talihini de (kaderini) yendiniz.”

            Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1923)
            Yunanlılar yeniden saldırdı. Türk ordusu malzeme eksikliği sebebiyle başarılı olamadı. Mustafa Kemal Sakarya'nın doğusuna orduyu çekerek güçlendirmek istedi. Yunan saldırıları sebebiyle Kütahya, Eskişehir, Afyon Yunanlıların eline geçti.
            BİLGİ NOTU: Kütahya-Eskişehir savaşları kurtuluş savaşındaki tek yenilgidir.

            Maarif Kongresi (15-21 Temmuz 1921):
            Amacı: Türkiye'nin eğitim politikasını belirlemek, milli ve çağdaş bir eğitim için yapılacak çalışmaları belirlemek.
            Zamanı: Kütahya-Eskişehir savaşları devam ederken.
            Katılımcı sayısı: 180 öğretmen
            Yeri: Ankara
            BİLGİ NOTU: Mustafa Kemal'in savaş ortamında bile eğitim kongresini toplaması eğitime verdiği önemi gösterir.

            Başkomutanlık Görevi (5 Ağustos 1921):
            Mustafa Kemal'e TBMM’nin tüm yetkilerini (yasama, yürütme, yargı) alarak 3 ay süreyle başkomutanlığa seçildi.
            Mustafa Kemal'in yetkileri istemesinin nedeni, savaşın zor şartlarında hızlı karar alıp uygulamak içindir.

            Tekalifi Milliye (Milli Teklifler) Emirleri:
            Yunanlıların saldırıya geçeceği haberi üzerine Mustafa Kemal ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için 7-8 Ağustos 1921’de Tekalifi Milliye emirlerini yayımladı.
            BİLGİ NOTU: Tekalifi Milliye emirlerinin ardından halk milli birlik ve beraberlik örneği göstererek elinden gelen her şeyi yapmış ve emirlerin gereğini yerine getirmiştir.
            BİLGİ NOTU: Tekalifi Milliye emirlerinin uygulanması dayanışma örneğidir. Böylece Türk vatanın bağımsızlığı elde edilmiştir, milli birlik ve beraberlik sağlanmıştır.

            SAKARYA SAVAŞI (23 Ağustos-13 Eylül 1921):
            23 Ağustos'ta başlayan 22 gün ve gece süren savaş Mustafa Kemal'in başarısı ile kazanıldı. Mustafa Kemal bu savaşta şu emri verdi: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz.”
            Bu savaşla 1683 II. Viyana kuşatmasından beri devam eden Türk gerileyişi sona erdi.
           
            BİLGİ NOTU: Savaşın kazanılmasında Mustafa Kemal'in askeri dehası ve “topyekün savaş” taktiğini kullanması etkili oldu.
            Sakarya Savaşı'nın Sonuçları:
*      Mustafa Kemal'e “gazilik” ünvanı ve “mareşallik” rütbesi verildi. (19 Eylül 1921)
*      Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ile Kars Antlaşması imzalandı. Kars Antlaşması ile doğu sınırımız kesin olarak çizildi. (13 Ekim 1921)
*      Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. (20 Ekim 1921) Buna göre ; Önemli bir itilaf devleti olan Fransa TBMM’yi tanıdı. Güney Cephesi kapandı. Birlikler Batı Cephesi'ne kaydırıldı. Hatay İskenderun hariç Suriye sınırı çizildi.

            BİLGİ NOTU: Sakarya Zaferi'nin kazanılması sonucunda siyasi zaferler elde edilmiştir. Ankara ve Kars antlaşmalarının imzalanması dış politikamızı güçlendirmiştir.

            BÜYÜK TAARRUZ (BAŞKOMUTANLIK MEYDAN) SAVAŞI (26-30 Ağustos 1922):
*   Büyük Taarruz öncesi Mustafa Kemal'in başkomutanlık yetkisi süresiz uzatılmıştır.
*   Mustafa Kemal'in Büyük Taarruz için 1 yıl beklemesinin nedeni: Ordu'nun taarruza hazır olmaması ve taarruz için hazırlık yapılmasıdır.
*   Büyük Taarruz'un amacı: düşmanı tamamen yurttan atmaktı.
*   Başkomutan Mustafa Kemal 1 Eylül 1922’de “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri” emrini vermiştir.
            BİLGİ NOTU: Büyük Taarruz ile Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhası sona erdi, siyasi safhası başladı.

            Büyük Taarruz'un Sonuçları:
*   Batı Anadolu düşmandan temizlendi.
*   İtilaf Devletleri Türkiye'nin gücünü kabul etti.
*   İtilaf Devletleri şartsız ateşkes çağrısında bulundu.
*   Yunan işgali sona erdi.
*   Askeri cephelerdeki savaş sona erdi, siyasi mücadeleler başladı.

            Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922):
            Katılan devletler: Türkiye, İngiltere, Fransa, İtalya.
            Temsilcimiz: İsmet Paşa
            BİLGİ NOTU: Yunanistan'ın katılmayıp onları İngiltere'nin temsil etmesi, Yunanlıların İngilizler tarafından desteklendiğinin açık kanıtıdır.

            Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın Sonuçları:
*  İstanbul, Doğu Trakya ve Boğazlar, savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
*  Ateşkes Antlaşması, Kurtuluş Savaşının zaferle sonuçlandığını gösteren ilk diplomatik ve siyasi belgedir.
*  İtilaf devletlerinin İstanbul'un yönetimini TBMM'ye bırakması, Osmanlı Devleti'nin yok sayıldığını gösterir.
*  İtilaf Devletleri Sevr'i gerçekleştiremeyeceklerini kabul etmişlerdir.



KURTULUŞ SAVAŞI'NI ANLATAN ESERLER

KİŞİ ADI
MESLEĞİ
ESERLERİ
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yazar
Yaban romanı
Tarık Buğra
Yazar
Küçük Ağa romanı
Halide Edip Adıvar
Yazar
Ateşten Gömlek , Türk'ün Ateşle İmtihanı
Samim Kocagöz
Yazar
Doludizgin
Halil Dikmen
Ressam
Kurtuluş Savaşı ile ilgili resimler
İbrahim Çallı
Ressam
Kurtuluş Savaşı resimleri
Mehmet Akif Ersoy
Şair
İstiklal Marşı



Yorum Gönder

 
Top